เด็กอาจไม่ได้ขี้กลัวอย่างที่คิด : สร้างความกล้าให้ลูก เปิดใจลองสิ่งใหม่ๆ

เด็กที่ไม่กล้าลองสิ่งใหม่ เบื้องหลังอาจมาจากการกลัวความผิดพลาด ประสบการณ์ที่เคยทำให้เสียความมั่นใจ ความกังวลว่าจะทำให้คนสำคัญผิดหวัง หรือยังไม่มีโอกาสได้ลองด้วยตัวเอง การให้เวลา กำลังใจ และโอกาสในการลองผิดลองถูก จะช่วยให้เด็กค่อย ๆ สร้างความมั่นใจได้

หลายครอบครัวอาจเคยเห็นภาพคล้ายกัน ลูกไม่กล้ายกมือตอบคำถามในห้องเรียน ไม่กล้าขึ้นเวที ไม่กล้าพูดคุยกับคนที่ไม่คุ้นเคย หรือไม่ยอมเข้าร่วมกิจกรรมใหม่ ๆ ทั้งที่ลึก ๆ แล้วเขาอาจสนใจและอยากลองเหมือนเด็กคนอื่น  เมื่อเห็นพฤติกรรมเหล่านี้ ผู้ใหญ่อาจเผลอสรุปว่า “ลูกขี้อาย” “ลูกขี้กลัว” หรือ “ลูกไม่มั่นใจ” แต่ความไม่กล้าของเด็กอาจมีเหตุผลมากกว่านั้น และไม่ได้หมายความว่าเด็กอ่อนแอหรือมีปัญหาเสมอไป การทำความเข้าใจว่าอะไรอยู่เบื้องหลังความลังเล จึงอาจสำคัญกว่าการรีบผลักให้เขากล้าขึ้นทันที

ความไม่กล้า ไม่ได้แปลว่าเด็กอ่อนแอ

เด็กแต่ละคนมีบุคลิกและจังหวะในการปรับตัวแตกต่างกัน บางคนสนุกกับการเจอคนใหม่หรือกิจกรรมใหม่ ขณะที่บางคนอาจต้องใช้เวลาสังเกต ทำความคุ้นเคย และมั่นใจก่อนจึงจะพร้อมลงมือทำ  ความระมัดระวังจึงไม่ใช่เรื่องผิด เพราะในหลายสถานการณ์ การคิดก่อนทำและประเมินสิ่งรอบตัวก็เป็นทักษะที่มีประโยชน์เช่นกัน

เด็กบางคนอาจใช้เวลาปรับตัวกับสถานการณ์ใหม่มากกว่าเด็กคนอื่น สิ่งสำคัญคือไม่รีบติดป้ายว่าเขา “ขี้กลัว” แต่ลองสังเกตว่า อะไรคือสิ่งที่ทำให้เขาลังเล และเขาต้องการการสนับสนุนแบบไหน

5 สาเหตุที่อาจทำให้เด็กไม่กล้าลองสิ่งใหม่

ก่อนจะบอกให้ลูก “กล้าหน่อย” ลองทำความเข้าใจก่อนว่าอะไรอาจกำลังรั้งเขาไว้

1. กลัวผลที่จะตามมาหากทำผิด

เด็กบางคนไม่ได้กลัวการลอง แต่กลัวว่าจะเกิดอะไรขึ้นหากทำไม่ได้  หากเด็กคุ้นเคยกับการถูกตำหนิ หัวเราะ หรือรู้สึกอับอายเมื่อทำพลาด เขาอาจค่อย ๆ เชื่อว่า “ไม่ลองเลยปลอดภัยกว่า”
ผู้ใหญ่จึงสามารถช่วยได้ด้วยการทำให้ความผิดพลาดเป็นเรื่องที่พูดคุยและแก้ไขได้ แทนที่จะทำให้เด็กรู้สึกว่า การทำผิดหนึ่งครั้งหมายถึงเขาไม่เก่ง หรือเป็นเรื่องน่าอับอาย

2. ประสบการณ์เดิมทำให้ยังไม่พร้อมลองอีกครั้ง

บางครั้ง ความลังเลในวันนี้อาจเชื่อมโยงกับสิ่งที่เคยเกิดขึ้น เช่น เคยขึ้นเวทีแล้วลืมบท เคยเข้ากลุ่มแล้วถูกปฏิเสธ หรือเคยลองทำกิจกรรมบางอย่างแล้วไม่สำเร็จ
เด็กแต่ละคนใช้เวลาในการกลับมาลองใหม่ไม่เท่ากัน การให้เวลาและช่วยเขามองว่า สิ่งที่เกิดขึ้นเป็นเพียงหนึ่งประสบการณ์ ไม่ใช่คำตัดสินว่าเขาจะทำไม่ได้ตลอดไป อาจช่วยให้เด็กค่อย ๆ พร้อมขึ้น

3. เปรียบเทียบตัวเองกับคนอื่นมากเกินไป

เมื่อเห็นเพื่อนทำได้ดีกว่า กล้ากว่า หรือได้รับคำชมมากกว่า เด็กบางคนอาจเริ่มมองตัวเองผ่านความสามารถของคนอื่น  “เราไม่เก่งเหมือนคนอื่น”  เมื่อความคิดแบบนี้เกิดขึ้นบ่อย ๆ เด็กอาจมองไม่เห็นสิ่งที่ตัวเองทำได้ และไม่อยากลองเพราะกลัวว่าจะยิ่งเห็นว่าตัวเอง “สู้คนอื่นไม่ได้”
การ เปรียบเทียบเด็กกับคนอื่น จึงอาจส่งผลต่อการมองเห็นคุณค่าและศักยภาพของตัวเอง

4. กลัวทำให้คนสำคัญผิดหวัง

เด็กจำนวนไม่น้อยอยากทำให้พ่อแม่หรือคนที่เขารักภูมิใจ แต่บางครั้งความคาดหวังที่สูงอาจกลายเป็นความกังวลว่า “ถ้าทำไม่ได้จะเป็นอย่างไร”  แม้ผู้ใหญ่ไม่ได้ตั้งใจสร้างแรงกดดัน เด็กก็อาจรับรู้จากคำพูด สีหน้า หรือการเปรียบเทียบกับความสำเร็จของคนอื่นได้

การบอกให้ลูกรู้ว่า “ลองได้ พลาดได้ และค่อย ๆ เรียนรู้ได้” จะช่วยให้เขามองการลองสิ่งใหม่เป็นการเรียนรู้ และความท้าทาย มากกว่าความกดดันและความกลัวที่จะต้องทำ เรากำลังเลี้ยงลูกด้วย “ความรัก” หรือ “ความกลัว” กันแน่

5. ยังไม่มีโอกาสได้ลองด้วยตัวเองมากพอ

ด้วยความรักและความหวังดี ผู้ใหญ่อาจเผลอช่วยเด็กมากเกินไป เช่น ตัดสินใจแทน แก้ปัญหาให้ หรือรีบทำให้เมื่อเห็นว่าลูกกำลังลำบาก  แต่ถ้าเด็กไม่ค่อยมีโอกาสเลือก ตัดสินใจ หรือลองแก้ปัญหาด้วยตัวเอง เขาก็อาจรู้สึกไม่มั่นใจเมื่อต้องเจอสถานการณ์ใหม่โดยไม่มีคนช่วย  การเริ่มจากเรื่องเล็ก ๆ ตามวัย เช่น เลือกหนังสือ เลือกกิจกรรม วางแผนงานง่าย ๆ หรือทดลองแก้ปัญหาก่อนที่ผู้ใหญ่จะเข้าไปช่วย เป็นโอกาสให้เด็กได้สะสมประสบการณ์ว่า “ฉันลองทำเองได้”

4 วิธีช่วยให้ลูกค่อย ๆ กล้าลองมากขึ้น

1. ชื่นชมความพยายาม ไม่ใช่เฉพาะผลลัพธ์

ไม่จำเป็นต้องรอให้ลูกทำสำเร็จก่อนจึงค่อยชม ลองสังเกตความพยายามเล็ก ๆ เช่น  “วันนี้หนูกล้าลองแล้วนะ”  “แม่เห็นว่าหนูพยายามมาก”  “ครั้งนี้ยังไม่ได้ แต่เราได้รู้เพิ่มขึ้นแล้ว”  การให้คุณค่ากับกระบวนการช่วยให้เด็กมองว่า ความสำเร็จไม่ได้มีเพียงคำว่า “ทำได้” หรือ “ทำไม่ได้” เท่านั้น

2. เปิดโอกาสให้ตัดสินใจเองในเรื่องที่เหมาะกับวัย

เริ่มจากเรื่องง่าย ๆ เช่น เลือกกิจกรรม เลือกหนังสือ วางแผนสิ่งที่จะทำในวันหยุด หรือแก้ปัญหาเล็ก ๆ ด้วยตัวเอง  เมื่อเด็กได้ตัดสินใจและเห็นผลจากสิ่งที่เลือก เขาจะค่อย ๆ ได้เรียนรู้ทั้งความมั่นใจและความรับผิดชอบไปพร้อมกัน

3. ทำให้ความผิดพลาดเป็นเรื่องที่เรียนรู้ได้

ไม่มีใครเติบโตโดยไม่เคยทำพลาด  เมื่อเกิดความผิดพลาด ผู้ใหญ่อาจชวนเด็กคิดต่อว่า “ครั้งนี้เราได้เรียนรู้อะไร” หรือ “ครั้งหน้าจะลองแบบไหนดี” แทนการมุ่งตำหนิว่าใครผิด  วิธีนี้ช่วยให้เด็กค่อย ๆ มองความผิดพลาดเป็นส่วนหนึ่งของการเรียนรู้ มากกว่าสิ่งที่ต้องหลีกเลี่ยงทุกวิถีทาง

4. อยู่ข้าง ๆ โดยไม่รีบทำแทน

การสนับสนุนไม่ได้หมายความว่าผู้ใหญ่ต้องแก้ทุกปัญหาให้เด็ก  บางครั้งสิ่งที่เด็กต้องการคือการรู้ว่า ยังมีคนพร้อมรับฟังและช่วยเมื่อจำเป็น ขณะเดียวกันเขายังมีพื้นที่ให้ลองแก้ปัญหาด้วยตัวเอง

หากต้องการทำความเข้าใจเรื่องการรับฟังเด็กเพิ่มเติม สามารถอ่าน ศิลปะของการรับฟัง: เมื่อผู้ใหญ่ต้องเป็นเซฟโซนที่เข้าใจสำหรับเด็ก

ความมั่นใจไม่ได้หมายถึงการไม่เคยกลัว

เด็กที่มั่นใจไม่ได้หมายถึงเด็กที่พร้อมทำทุกอย่างโดยไม่ลังเล แต่คือเด็กที่ค่อย ๆ เรียนรู้ว่า เขาสามารถลองได้ เรียนรู้ได้ และเริ่มใหม่ได้หากครั้งแรกยังไม่สำเร็จ  สำหรับผู้ใหญ่ สิ่งสำคัญจึงอาจไม่ใช่การพยายามกำจัดความกลัวทั้งหมดออกจากชีวิตลูก แต่คือการช่วยให้เขารู้จักอยู่กับความลังเล และค่อย ๆ ก้าวต่อไปในจังหวะที่เหมาะสมกับตัวเอง

เพราะทุกก้าวเล็ก ๆ ของเด็ก เริ่มต้นจากการได้รับโอกาสและความเชื่อมั่น

ในการดูแลเด็กระยะยาวของมูลนิธิเด็กโสสะแห่งประเทศไทยฯ เราให้ความสำคัญกับการส่งเสริมเด็กตามพัฒนาการ ความสนใจ และศักยภาพของแต่ละคน เพื่อให้เด็กได้เรียนรู้ พัฒนาทักษะ และค่อย ๆ เติบโตไปสู่การพึ่งพาตนเอง  เด็กในครอบครัวโสสะจะมีแม่โสสะคอยดูแล ให้คำแนะนำ และสนับสนุนในชีวิตประจำวัน เช่นเดียวกับการใช้ชีวิตร่วมกับพี่น้องในครอบครัว ที่เปิดโอกาสให้เด็กได้เรียนรู้จากทั้งความสำเร็จและความผิดพลาดของตัวเอง

เพราะการสร้างความมั่นใจอาจไม่ได้เริ่มจากการบอกเด็กว่า “ต้องกล้า” แต่เริ่มจากการให้เขารู้ว่า เขามีโอกาสที่จะลอง เรียนรู้ และค่อย ๆ เติบโตในแบบของตัวเอง

FAQ (คำถามที่พบบ่อย)

อ้างอิง

• hovbbkidsclub
• netpama