4 แนวทางสังเกตและป้องกัน ปัญหาสุขภาพจิตในเด็ก

แม้ว่าเด็กจะดูร่าเริงสดใส แต่ใช่ว่าจะปลอดภัยจากปัญหาสุขภาพจิต หลายครั้งที่พ่อแม่อาจมองข้ามพฤติกรรมบางอย่างเพราะคิดว่า “เด็กดื้อ” หรือ “อารมณ์ขึ้นๆ ลงๆ” ซึ่งแท้จริงแล้วอาจเป็นสัญญาณเตือนสำคัญของภาวะเครียดหรือโรคทางจิตเวช การรู้ทันและใส่ใจจึงเป็นเกราะป้องกันชั้นดีที่ช่วยให้เด็กเติบโตมาอย่างแข็งแรงทั้งร่างกายและจิตใจ

4 สัญญาณ สังเกตอาการปัญหาสุขภาพจิตในเด็ก

ปัญหาสุขภาพจิตในเด็ก หรืออาการเจ็บป่วยทางจิตนั้น อาจเกิดขึ้นจากปัจจัยเสี่ยงทางชีววิทยาที่เกี่ยวข้องกับระดับสารสื่อประสาทที่ผิดปกติ หรือปฏิกิริยาตอบสนองต่อความเครียดจากสิ่งแวดล้อม เช่น การตกเป็นเหยื่อของการบูลลี่, การถูกล่วงละเมิด, การถูกกดันจากครอบครัวหรือคนรอบข้าง หรือแม้แต่เรื่องที่ผู้ใหญ่อาจมองว่าเล็กน้อย เช่น ผิดหวังในสิ่งที่ต้องการ, ทำข้อสอบได้ไม่ดี, ทะเลาะกับเพื่อน ฯลฯ ซึ่งเมื่อเด็กเกิดความเครียด ความผิดปกติทางอารมณ์บางอย่าง ร่างกายจะแสดงปฏิกิริยาออกมาในรูปแบบต่างๆ ที่สามารถสังเกตได้เป็นแนวทาง คือ

1. พฤติกรรมการกินและการนอนผิดปกติ

• นอนหลับไม่สนิท ฝันร้าย หรือฉี่รดที่นอน
• เบื่ออาหารหรือกินมากผิดปกติ
• งอแง หงุดหงิดง่ายหลังตื่นนอน

2. หงุดหงิดง่าย หรือซึมเศร้า

การแสดงอารมณ์ที่แปรปรวนหรือรุนแรง ผิดไปจากเดิม เช่น

• หงุดหงิดง่าย ก้าวร้าว ฉุนเฉียว
• ซึมเศร้า ร้องไห้บ่อยและเป็นเวลานาน หรือเฉยชา ไร้อารมณ์

3. พฤติกรรมที่เปลี่ยนไปจากเดิม

ความผิดปกติทางพฤติกรรมนั้น สามารถแสดงออกได้หลากหลายรูปแบบ เช่น

• มีอาการป่วยบ่อยครั้งทั้งที่เคยเข็งแรงดี เช่น ปวดหัว ปวดท้อง
• ไม่ใส่ใจดูแลสุขอนามัยของตนเอง ไม่อาบน้ำหวีผม ใส่เสื้อผ้าซ้ำๆ หรือปล่อยให้ห้องรกสกปรกทั้งที่ไม่เคยเป็นมาก่อน
• การกระทำที่มากไป/น้อยไปจนเกินพอดี เช่น ลุกขึ้นมาทำอะไรที่แปลกไปจากเดิม โหมทำ หรือกลายเป็นคนที่เฉื่อยชา ไม่ทำอะไรเลย ไม่มีแรงจูงใจทำแม้แต่กิจกรรมที่เคยชอบ
• มีการแสดงออกที่แปลกจากเดิม เช่น พูดเร็ว/ช้าผิดปกติ, วิตกกังวล, สับสนและย้ำคิดย้ำทำ
• ในเด็กเล็กอาจมีพฤติกรรมเกาะติดพ่อแม่ทั้งที่ไม่เคยเป็นมาก่อน บ่งบอกถึงความโดดเดี่ยว กลัว ไม่มั่นใจ

4. เก็บตัว หลีกหนีสังคม

เมื่อลูกเริ่มงอแงไม่อยากไปโรงเรียนโดยแสดงอาการหวาดกลัวหรือวิตกกังวล ให้คุณพ่อคุณแม่เปิดใจพูดคุย รับฟังลูก หรือคอยสังเกตอาการอย่างใกล้ชิด เพราะมีโอกาสที่ลูกอาจจะมีปัญหากับเพื่อนที่โรงเรียนหรือถูกกลั่นแกล้งได้ รวมถึงอาการหลีกหนีสังคม หมกตัวอยู่แต่ในห้อง/บ้าน ไม่พูดคุย เหม่อลอย สิ่งเหล่านี้เป็นสัญญาณสำคัญที่พ่อแม่ควรรีบให้ความช่วยเหลือ เพราะหากปล่อยไว้อาจนำไปสู่โรคซึมเศร้าที่รุนแรงได้

สัญญาณและอาการต่างๆ ที่ลูกแสดงออกนั้น บางครั้งเกิดขึ้นโดยที่พวกเขาเองไม่รู้ตัว หรือไม่สามารถควบคุมได้ ดังนั้นการสังเกตอย่างใส่ใจและเริ่มหาวิธีแก้ปัญหาแต่เนิ่นๆ จะสามารถช่วยให้อาการลูกดีขึ้น ทั้งนี้ควรปรึกษากับจิตแพทย์เด็กควบคู่กันไปเพื่อการรักษาที่ถูกต้องและปลอดภัยค่ะ

ปรึกษาปัญหาสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่น

• คลินิกจิตเวชเด็กและวัยรุ่น สถาบันสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่นราชนครินทร์
  - โทรศัพท์ : 0-2248-8999
  - https://www.facebook.com/smartteencamri

• สายด่วนสุขภาพจิต 1323

การที่เด็กคนหนึ่งจะเติบโตมามีพื้นฐานลักษณะนิสัยและทัศนคติอย่างไรนั้น การเลี้ยงดูของครอบครัว เป็นปัจจัยที่สำคัญอย่างมาก หากคุณพ่อคุณแม่อยากให้ลูกเติบโตมามีสุขภาพจิตที่แข็งแรง ก็ต้องคอยใส่ใจอย่างถูกต้องและพอดี เพื่อสร้างเกราะป้องกันทางอารมณ์ให้กับเด็กๆ ค่ะ
 

4 แนวทางป้องกัน ปัญหาสุขภาพจิตในเด็ก

1. สร้างความเชื่อใจ

• การสร้างความเชื่อใจเป็นสิ่งสำคัญที่จะช่วยให้ลูกกล้าพูดคุยเปิดเผย บอกสิ่งต่างๆ กับพ่อแม่เพื่อขอความช่วยเหลือเมื่อรู้สึกไม่มั่นคงปลอดภัย
• พ่อแม่ควรดูแลสุขภาพจิตของตนเองให้ดีก่อน เพื่อเป็นตัวอย่างที่ดีและเป็นพื้นที่ปลอดภัยให้กับลูก
• สื่อสารพูดคุยกันอย่างสม่ำเสมอด้วยเหตุผล ไม่ใช่อารมณ์ รับฟังอย่างใจเย็น และเคารพให้ตัวลูกแม้ว่าเขาจะยังเป็นเด็กก็ตาม